De techniek van het internet: verleden,
heden en toekomst

door Jan Everink

Het web wordt steeds veelzijdiger

Het wereldwijde web is een geavanceerde toepassingslaag bovenop de bestaande internet-structuur, maar voor veel mensen werd het woord internet synoniem met world wide web. Het web werd mogelijk door een bijzonder computerprogramma, de web-browser, waarvan het eerste exemplaar in 1992 door Tim Berners-Lee werd geïntroduceerd. Belangrijk voor het succes van het nieuwe medium was de ontwikkeling vanaf 1993 van nieuwe gebruikersvriendelijke browsers. Dat het web zo populair kon worden is verder te danken aan de opkomst van de zoekmachines, die een revolutionaire nieuwe manier om informatie te zoeken in de wereld brachten.

Het wereldwijde web verschaft de mensheid voor het eerst een doelmatige planetaire informatie- en communicatie-infrastructuur. Het was aanvankelijk voornamelijk bedoeld voor het publiceren van informatieve tekstpagina's. Het was een medium ten dienste van de wetenschappelijke wereld. Veel onderzoekers en wetenschappers hadden hoge verwachtingen van het web; het zou de communicatiemogelijkheden gaan bieden waardoor kennis en begrip in de hele wereld snel verder konden toenemen.
Een interessante ontwikkeling wat dit betreft is dat veel wetenschappelijke en andere tijdschriften tegenwoordig hun artikelen-archief als database via hun website toegankelijk hebben gemaakt. Bij wetenschappelijke artikelen zijn vaak alleen de abstracts vrij beschikbaar en moet voor de full-text publicaties worden betaald.

Dankzij de technische mogelijkheden en de snel groeiende populariteit werd het web al gauw ook voor allerlei andere toepassingen dan het online publiceren en vindbaar maken van informatieve pagina's gebruikt. Op het web kan men tegenwoordig behalve naar informatie zoeken en mailen onder meer ook aankopen doen, rekeningen betalen, muziekbestanden downloaden, vliegreizen en hotels boeken, telefoneren, videospelletjes spelen, sociale contacten onderhouden, naar radio-uitzendingen luisteren en tv-kijken. Het woord webpagina wordt nog steeds voor al deze toepassingen gebruikt maar in feite gaat het om user interfaces tot uiteenlopende computer- en telecommunicatie-toepassingen. Er worden steeds meer interessante applicaties voor online gebruik ontwikkeld.

Een sinds ongeveer 1994 bestaande zeer succesvolle toepassing is e-commerce, het verkopen van producten via een website. Er bestaan inmiddels vele softwareproducten voor het bouwen en beheren van een webwinkel, van uiterst eenvoudige tot zeer geavanceerde.
De e-commerce nam een grote vlucht toen online betalen steeds makkelijker werd. Ook de sterk toegenomen mogelijkheden om foto's weer te geven hebben tot de groei bijgedragen. Gunstig voor de ontwikkeling was ook dat online adverteren een effectieve manier van reclame maken bleek te zijn. Heel veel toegepast worden onder meer de Google AdWords tekst-advertenties, waarmee betaalbaar een specifieke doelgroep kan worden bereikt.
Een trend die ongetwijfeld in de komende jaren zal doorzetten is om promotionele informatie in de webwinkel te presenteren in de vorm van korte filmpjes. Een andere ontwikkeling is dat ook steeds meer de mobiele telefoon voor het winkelen op het web wordt gebruikt.

Een doorbraak op het gebied van internetgebruik die recent is begonnen en die in de komende jaren het web enorm zal veranderen is internet-tv ofwel IPTV. De markt daarvoor werd in 2005 opengebroken door YouTube, en inmiddels zijn er vele andere aanbieders van zowel amateuristische als professionele films en tv-programma's. Dat er niet op nog veel grotere schaal tv-programma's over het internet worden aangeboden komt omdat de transmissie-capaciteit van het internet nog niet groot genoeg is om goede beeldkwaliteit te kunnen garanderen. Toch is het wel zeker dat IPTV een grote vlucht zal nemen, want een belangrijk voordeel ervan is dat de kijker kan kiezen uit een zeer omvangrijk en voortdurend groeiend aanbod. Er is overigens in principe niet eens een computer nodig om over het internet tv-programma's te kunnen ontvangen; via een conversiekastje kan het signaal op een gewone tv worden weergegeven.

In 2008 begon de opmars van de sociale media: online services waarvan door individuele personen gebruikgemaakt kan worden om zich op het web kenbaar te maken, tips en meningen te publiceren en met andere gebruikers te converseren. Het op deze wijze vormen van netwerken wordt social networking genoemd. De networking sites maken het voor iedereen mogelijk om zonder een eigen website toch op eenvoudige wijze een actieve rol op het internet te spelen. Deelnemers aan sociale netwerken maken elkaar vaak attent op interessante web-publicaties. Dit lijkt te fungeren als een menselijke aanvulling op de volledig computergestuurde zoekmachines.

Verder worden steeds meer online computer-applicaties aangeboden als een alternatief voor het gebruik van aangeschafte software op de eigen computer. De ASP (Application Service Provider)-branche lijkt snel in omvang en belangrijkheid toe te nemen. Voor veel toepassingen blijkt het interessant te kunnen zijn om, in plaats van zelf software aan te schaffen en te installeren, gebruik te maken van een online dienstverlening.

Meerdere technieken voor website-creatie

De enorme toename van het aantal domeinhouders vormde de stimulans tot de ontwikkeling van praktische technieken voor website-creatie. Het ontwikkelen van websites was in het begin een vrij moeilijk technisch karwei, waarvoor men de programmeertaal HTML moest beheersen. De technische problemen werden aanzienlijk minder door de introductie van de zogenoemde WYSIWYG webdesign-tools. WYSIWYG staat voor "What You See Is What You Get". Met een dergelijk computerprogramma is het mogelijk om tijdens het ontwerpen van een website al meteen te zien hoe het resultaat zal worden, terwijl bovendien het ontwerpen relatief makkelijk en snel gaat.

Dankzij de beschikbare tools is het tegenwoordig technisch niet meer bijzonder moeilijk om een website te ontwerpen en te bouwen. De problemen liggen veel meer op het gebied van de teksten en de vormgeving. Daarom kiezen veel bedrijven en organisaties voor het door een communicatiebureau laten bouwen van een design-website. Als wordt gestreefd naar een promotionele website waarmee een bedrijf zich door zowel vormgeving als inhoud kan onderscheiden is een design-site in de meeste gevallen nog altijd de beste oplossing. Dankzij de beschikbaarheid van praktische design-tools hoeft een op maat gemaakte site tegenwoordig niet meer duur te zijn.

Voor particuliere domeinhouders kan het gebruik van een online applicatie voor websitebouw interessant zijn. Met deze online web-builders kan men door het aanbrengen van variaties op standaard-ontwerpen ofwel templates voor weinig geld of zelfs gratis een eenvoudige website vervaardigen.

Verder wordt door veel organisaties gebruik gemaakt van een CMS (Content Management System). Daarbij worden de vorm en de structuur van de site separaat van de inhoud gedefinieerd en vastgelegd. Voor de creatie en updating van de site wordt speciale software gebruikt. Een CMS kan bijvoorbeeld zinvol zijn voor een grote website met veel tekst, waarbij voortdurend meerdere redacteuren content creëren en updaten.

Verschillende problemen vragen om oplossing

Zolang het internet bestaat hebben zich problemen voorgedaan, als gevolg van de expansie en het veranderende gebruik.

Zo dreigt e-mail, een toepassing die vanaf het allereerste begin heel belangrijk is geweest, ten onder te gaan door het spamprobleem. Er worden inmiddels verschillende oplossingen voor dit probleem toegepast, onder meer het gebruik van web-based e-mail. Daarbij hoeven niet alle berichten naar de eigen computer gedownload te worden. De gebruiker haalt aan de hand van de onderwerp- en afzender-regels alleen de relevante berichten op. Handig bij web-based e-mail is verder dat men overal ter wereld via een browser bij zijn mail kan komen.
Ook door het beter worden en het toenemende gebruik van spamfilters kan de spamhinder worden beperkt.

Verder is het vinden op het web van relevante informatie over een onderwerp lastiger geworden. Google en andere zoekdiensten presenteren in antwoord op een zoek-opdracht vaak vermeldingen van vele pagina's, maar de meest interessante en relevante pagina's staan niet altijd bovenaan. 
De problemen met de zoekmachines zijn begonnen doordat marketingmensen er toe over gingen om de sleutelwoorden en andere zoekgegevens oneigenlijk toe te passen om hun pagina-indexering te verbeteren. Dat was voor de aanbieders van zoekdiensten aanleiding tot het ontwikkelen van ondoorzichtige zoekmethodes. Het systeem om webpagina's te indexeren was oorspronkelijk opgezet overeenkomstig de praktische methode die in grote bibliotheken wordt gebruikt, maar dit systeem wordt tegenwoordig op het internet veelal niet meer consequent toegepast.
Er wordt momenteel research verricht naar nieuwe zoektechnieken, met nog meer computer-intelligentie. Dat zal waarschijnlijk niet tot een werkelijke oplossing leiden, want de computer kan immers onmogelijk de inhoud van een pagina echt begrijpen en de relevantie ervan beoordelen.
Hoewel het vinden van informatie op het web lastiger is geworden vormt de online zoek-technologie nog steeds een revolutionaire voorziening met ingrijpende betekenis voor de samenleving.

Het internet blijft groeien

Zeker is wel dat het einde van de internet-groei nog lang niet in zicht is. De internettechnologie biedt enorme efficiency-voordelen ten opzichte van oudere technologieën voor publiekscommunicatie, persoonlijke communicatie, computergebruik, informatietoegankelijkheid en amusement. De technische functionaliteit van het internet gecombineerd met de nooit aflatende menselijke behoefte aan communicatie, informatie en amusement garandeert voor de komende jaren een spectaculaire verdere groei van het internet.