Profiel

Diensten

Knowhow

E-zine

E-mail

Zoeken

HOME

Wat te schrijven?

door ing. Jan Everink

september 2002

Het probleem "wat te schrijven?" is zeker zo belangrijk als het probleem "hoe te schrijven?". Zodra u weet wát u zult schrijven is het vervolgens relatief gemakkelijk daarvoor de juiste woorden te vinden. Hieronder enkele tips die het vinden van schrijfstof kunnen vergemakkelijken.

Duidelijkheid, belangrijkheid en juistheid

Het schrijven van een informatief/promotionele tekst kan worden beschouwd als het nader uitwerken van een "message" of boodschap. Daarom is allereerst een goed kopijconcept nodig, een korte formulering van de boodschap die u in de tekst tot uitdrukking wilt brengen.

Een aspect dat nogal eens over het hoofd wordt gezien is dat men om een informatief/promotionele tekst te kunnen schrijven eerst moet beschikken over een boodschap. Met de te schrijven tekst gaat het er vervolgens om méér duidelijkheid over deze boodschap te verschaffen, de belangrijkheid van de boodschap te benadrukken en de juistheid van de boodschap aannemelijk te maken. Deze drie aspecten tezamen worden aangeduid met de letters DBJ van DUIDELIJKHEID, BELANGRIJKHEID en JUISTHEID. In een goede informatief/promotionele tekst is veel en goede DBJ verwerkt.

Op de eerste plaats moet DUIDELIJKHEID worden gecreëerd, en dit doen we vooral door nadere informatie met betrekking tot de boodschap te verstrekken. Uiteenlopende feiten kunnen de boodschap voor de lezer meer realiteit geven en daardoor duidelijker maken. Ook door belangrijke met de boodschap verband houdende terminologie te verklaren en toe te lichten kan duidelijkheid worden verschaft.

Ten tweede is in het algemeen nodig dat u de lezer overtuigt van de BELANGRIJKHEID van de boodschap. Als de lezer uw boodschap niet belangrijk vindt zal hij of zij de tekst immers waarschijnlijk niet met aandacht lezen.

En als derde punt moet u voor de lezer bij veel teksten de JUISTHEID van uw boodschap aannemelijk maken. Er wordt vandaag de dag immers zoveel beweerd en geschreven, en daarom wil de lezer argumenten horen voor de juistheid van uw boodschap.

Waardevolle nieuwsfeiten

Elk gegeven waarmee u de boodschap waar het om gaat kunt verduidelijken, of waarmee u de belangrijkheid of de juistheid van de boodschap kunt aantonen of aannemelijk maken, is een waardevol nieuwsfeit ofwel WNF. Het creëren van een informatief/promotionele tekst bestaat voornamelijk uit het vinden en verwoorden van WNFen.

Uiteenlopende gegevens kunnen als WNF dienen. Als u in uw tekst een nieuw product beschrijft dan zijn bijvoorbeeld alle voordelen en pluspunten van dit product waardevolle nieuwsfeiten.

Om de nodige WNFen voor uw tekst te vinden is research in de vorm van nieuwsgaring nodig. Onder nieuwsgaring verstaan we eenvoudig het verzamelen en in een mapje doen van documenten en notities die als basis voor een te schrijven tekst gaan dienen. De verzamelde documenten voegt u samen in een omslag, waarop u de voorlopige titel van de te schrijven tekst noteert. Dit documentatie-mapje gebruikt u bij de volgende twee fasen van de voorbereiding op het eigenlijke schrijven: de evaluatie en de memorisatie. Onder evaluatie verstaan we dat van ieder gegeven wordt beoordeeld of het relevant is om de boodschap waar het om gaat te VERDUIDELIJKEN, om de BELANGRIJKHEID van de boodschap te benadrukken, of om de JUISTHEID van de boodschap aannemelijk te maken. Memorisatie is het in het geheugen prenten van de gevonden WNFen.

Problemen bij de evaluatie oplossen

Bij het evalueren van informatie in het documentatie-mapje is op de eerste plaats van belang dat u de aangeboden informatie volledig begrijpt. Dit lijkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk is het niet begrijpen van gelezen informatie de wellicht belangrijkste barrière voor het vlot schrijven van goede teksten.

Zodra u een bepaalde zin niet helemaal goed begrijpt moet u stappen ondernemen om deze informatie te verhelderen. Veelal is dit een kwestie van terminologie-verklaring. Vaak is het voldoende de definitie van een onbekende term in een naslagwerk op te zoeken. In andere gevallen moet u uitgebreider literatuuronderzoek doen om te achterhalen wat er bedoeld wordt.

Soms wordt over een onderwerp in de bestaande literatuur een nieuwe term heel vaak gebruikt zonder dat deze ergens wordt gedefinieerd. Opheldering van zo'n term is dan absoluut noodzakelijk. Dergelijke frequent gebruikte woorden zijn interesse-termen die door het publiek met het betreffende onderwerp worden geassocieerd.

Voor een tekstschrijver/publicist is het heel belangrijk taalbewust te zijn. U moet nauwkeurig weten wat de woorden die u leest betekenen want alleen zo kunt u bij het schrijven steeds de woorden kiezen die het duidelijkst weergeven wat u wilt overbrengen. Door taalbewust te zijn krijgt u steeds meer gevoel voor nuance-verschillen in de betekenis van woorden. Twee woorden zijn nooit volledig synoniem. Ieder woord drukt net weer even iets anders uit. De emotionele klank die een woord heeft speelt immers ook een rol, en deze gevoelswaarde is voor ieder woord weer anders.

Maak er dus een gewoonte van om terminologische onduidelijkheden die u bij het lezen van brondocumenten tegenkomt op te lossen. Zo ontwikkelt en verfijnt u uw kennis over de betekenis en de gevoelswaarde van woorden en wordt u steeds meer taalbewust, hetgeen de kwaliteit van uw teksten in hoge mate ten goede zal komen.

Als een gedeelte van de documentatie waar u eerst moeite mee had duidelijk is geworden noteer dan de definities van de opgezochte woorden, alsmede eventuele nieuwe inzichten, op blanco pagina's die u voor dat doel al eerder aan het literatuurmapje heeft toegevoegd. Het opschrijven van uw inzichten helpt u later bij de fase van het memoriseren, want u komt uw notities weer tegen als u de literatuur bij het memoriseren opnieuw doorleest.

Kies zelf uw problemen

U hoeft echter niet alle problemen die u bij het bestuderen van uw documentatie-mapje tegenkomt op te lossen. Wanneer u op een probleem stuit vraag uzelf dan af of de oplossing ervan werkelijk nodig is. Dat is alleen het geval als dit probleem een barrière vormt om de rest van de documentatie te kunnen begrijpen, of als de oplossing van het probleem een interessant WNF kan vormen.

Alleen als de oplossing nuttig of noodzakelijk is gaat u het probleem te lijf door te zoeken naar definities van woorden en verduidelijkende feiten. Laat u niet meeslepen door problemen die niet om de genoemde redenen opgelost moeten worden. De geest wordt aangetrokken door problemen. Als tekstschrijver moet u de kunst verstaan uw problemen zelf uit te kiezen. Veel problemen laat u gewoon links liggen. Het zou u te veel tijd kosten als u zich zou laten meeslepen door alle problemen die u in de literatuur tegenkomt.

Communicatie met contactpersoon

Als het om een in opdracht te schrijven tekst gaat is er meestal iemand van het opdracht gevende bedrijf beschikbaar om nadere opheldering over onduidelijkheden te verschaffen. Wanneer het niet lukt de gewenste verheldering te bereiken door in een naslagwerk een of meer woorden op te zoeken of door het lezen van achtergrond-informatie is het nodig met deze persoon contact op te nemen. Ga echter pas met uw contactpersoon telefoneren als u alle beschikbare informatie ten minste eenmaal goed hebt bestudeerd. Vaak vindt u de verklaring van een onduidelijkheid in de documentatie zélf en blijkt het raadplegen van de opdrachtgever niet nodig te zijn.

Stel vóór u met de contactpersoon gaat bellen een vragenlijstje op. Op dit overzicht moeten niet teveel vragen voorkomen. Evalueer de belangrijkheid van de vragen; als er teveel zijn schrap dan de minder belangrijke. Belangrijke vragen zijn alleen die vragen waarmee u meer duidelijkheid krijgt over een aspect dat voor de te schrijven tekst waardevol is.

Begin met de makkelijke vragen aan de contactpersoon voor te leggen. Daarmee zorgt u dat het gesprek vlot op gang komt. Blijf aanvankelijk dus op stevige grond van zaken waarover gemakkelijk duidelijkheid en overeenstemming kan worden bereikt. Pas daarna begint u met de wat moeilijker kwesties, zoals het vragen van nadere uitleg over vage maar mogelijk toch belangrijke gedeelten in de documentatie.

Als er tijdens het gesprek nieuwe interessante informatie naar voren komt verzuim dan niet daar meer details over te vragen. Uw vragenlijstje is een hulpmiddel; het mag u er niet van weerhouden een nuttig gesprek te voeren, waarbij mogelijk belangrijke nieuwe aspecten aan de orde komen. Zorg altijd dat het telefoongesprek plezierig eindigt. Laat er geen twijfel over bestaan dat de gesprekspartner u nuttige informatie heeft verstrekt.

Waarop letten bij de evaluatie

De evaluatie heeft tot doel zoveel mogelijk WNFen in en op basis van de beschikbare informatie te vinden. U bekijkt de literatuur met een WNF-bril op, waardoor deze vaak een ander beeld oplevert. Afhankelijk van het soort tekst dat u gaat schrijven gaat het vooral om informatie ter VERDUIDELIJKING van de boodschap, ter benadrukking van de BELANGRIJKHEID van de boodschap of ter onderbouwing van de JUISTHEID van de boodschap. Verspil bij de evaluatie geen tijd aan gegevens die niets met het kopijconcept te maken hebben of die geen nuttige informatie bevatten. Zoek naar geschikte WNF-informatie en markeer deze op de een of andere wijze in de documentatie.

Meestal staan de belangrijke waardevolle nieuwsfeiten niet kant-en-klaar in de documentatie beschreven. U treft in de literatuur wel eenvoudige WNFen aan, bijvoorbeeld uiteenlopende voordelen van een te beschrijven product, maar ter toelichting daarvan zijn vooral uw eigen conclusies en inzichten van belang. Noteer daarom ieder idee onmiddellijk.

Niet altijd levert de evaluatie direct veel op. Veel bestaande literatuur beschrijft slechts de technische feiten, zonder nadere toelichting. Verplaats u dan in de situatie van de doelgroep en vraag u af welke feiten belangrijk zijn en noteer daar uw eigen commentaar bij.

Belangrijk is dat u tijdens de evaluatie voor een te schrijven commerciële tekst begrip opbouwt over de wensen en problemen van de potentiële gebruiker van het product. Door u in te leven in de wereld van de gebruiker kunt u zich voorstellen hoe het zou zijn als u dit product zélf tot uw beschikking had. Zo komt u op ideeën over praktische mogelijkheden en voordelen. Als u een tekst schrijft moet u niet slechts uw doelgroep kennen, u moet er in zekere zin déél van uitmaken.

Memorisatie

Lees vóór u gaat schrijven de als belangrijk gemarkeerde gedeelten in het mapje, en ook uw eigen aantekeningen, nog eens zorgvuldig door. Dit is de memorisatie-fase. U neemt nu de gevonden WNFen in uw geheugen op, waardoor het schrijfproces zal worden vergemakkelijkt. Hoe meer schrijfstof u kant-en-klaar in uw geheugen beschikbaar heeft, hoe gemakkelijker en sneller u schrijft.

Sommige ervaren tekstschrijvers hebben hun geheugen zo goed ontwikkeld dat ze de ideeën die tijdens de evaluatie opkomen niet hoeven te noteren. Ze herinneren zich deze gegevens zodra ze bij het schrijven nodig zijn. Zolang u er echter niet volkomen zeker van bent dat u daartoe in staat bent schrijf dan tijdens de nieuwsgaring en de evaluatie al uw ideeën altijd meteen op. Wat op papier staat is aan de vergetelheid onttrokken.

Vóór u begint te schrijven moet u ook nog het kopijconcept eventueel aanpassen. In veel gevallen blijkt het door de nieuwe inzichten waarover u dankzij de voorbereiding beschikt verbeterd te kunnen worden.

Ook is het raadzaam om vóór u gaat schrijven een eenvoudig schema voor de opbouw van de tekst te maken. Zo'n schema bestaat uit voorlopige kopjes voor de hoofdstukjes van het verhaal. Kopijconcept en schema vormen tezamen een praktisch richtsnoer bij het schrijven. Aarzel echter niet om het schema tijdens het schrijven eventueel weer te veranderen. Tijdens het schrijven komt u waarschijnlijk op nieuwe ideeën voor opbouw en WNFen, en daarom mag uw creativiteit als auteur niet door een strakke tevoren gemaakte indeling worden belemmerd. Het schema is slechts een voorlopig plan en verplicht u tot niets.

Het gaat erom, samenvattend, dat u vóór u gaat schrijven zorgt dat u beschikt over voldoende schrijfstof, dat wil zeggen over een goed kopijconcept en veel waardevolle nieuwsfeiten om deze boodschap toe te lichten en te onderbouwen.