Profiel

Diensten

Knowhow

E-zine

E-mail

Zoeken

HOME

Teksten zijn bestemd voor mensen

door ing. Jan Everink

februari 2001

De boodschap die men met een tekst de wereld instuurt is bestemd voor mensen, voor echt bestaande personen. Daarom is het belangrijk dat u bij het schrijven van een tekst een goed beeld heeft van de belangstelling en de kennis van deze mensen voor wie uw tekst bedoeld is.
Het is niet zinvol om voor mensen met een oppervlakkige kennis alleen maar over koetjes en kalfjes te schrijven, want de lezer die weinig over een onderwerp weet wil er juist méér informatie over vergaren. Het gaat erom interessant en informatief te schrijven zonder daarbij allerlei vaktermen te gebruiken.

Doelgroep en taalgebruik

Bij de gewone mondelinge communicatie richten we ons meestal tot één persoon. Als we willen dat de persoon tegen wie we spreken ons begrijpt dan gebruiken we alleen woorden die deze persoon verstaat. Wanneer een toerist ons de weg vraagt dan leggen we hem zo begrijpelijk mogelijk uit hoe hij moet lopen, zonder daarbij allerlei namen van straten te noemen die hij toch niet kent. Als er een markant punt op de route voorkomt dan noemen we dit niet alleen maar leggen we ook uit hoe het te herkennen is. Dus als hij bij het Paleis op de Dam rechtsaf moet slaan, dan vertellen we hoe dit gebouw er uit ziet.

Kortom: bij communicatie met een individu houden we rekening met de kennis van de persoon in kwestie. Bij communicatie met een doelgroep moet dat ook, want een groep is in feite niets anders dan een verzameling individuen.

Belangrijke informatie die u nodig heeft is: welke terminologie wordt door deze groep begrepen. Indien de doelgroep bijvoorbeeld wordt omschreven als "alle tuinders in Nederland" dan weet u dat deze groep bekend is met het taalgebruik dat verband houdt met de professionele tuinbouw. Deze lezers begrijpen de veelvoorkomende vaktermen op het gebied van de tuinbouw zonder moeite.

Woordkeus essentieel

Indien de doelgroep echter wordt omschreven als "alle mensen die wel eens in de tuin werken", dan mogen we niet verwachten dat deze doelgroep met de woordenschat van de professionele tuinbouw op de hoogte is. Het is duidelijk dat we voor deze twee verschillende doelgroepen verschillende soorten teksten schrijven. Daarbij gaat het vooral om een verschil in woordkeus.

e moeten rekening houden met het feit dat elk van de mensen die tezamen de doelgroep vormen een andere woordenschat heeft. Wanneer we de woordenschat van een bepaalde persoon voorstellen door een cirkel, dan zullen de cirkels van de leden van een doelgroep gedeeltelijk samenvallen. Het gaat erom met ons woordgebruik binnen dit overlappende gedeelte te blijven. We mogen in principe alleen woorden gebruiken die door iedere lezer worden begrepen.

Het zal duidelijk zijn dat het voorgaande in feite betekent dat een tekst alleen dan voor de hele doelgroep goed leesbaar is als er zo weinig mogelijk technische termen in voorkomen. Schrijf dus nooit teksten die bol staan van het vakjargon, ook al gaat het om een technisch product.

Informatief schrijven

Een fout die door beginnende publicisten en tekstschrijvers wel wordt gemaakt is dat men voor mensen met een oppervlakkige kennis alleen maar over oppervlakkige zaken schrijft. Die aanpak is niet doeltreffend want de lezer die weinig over het onderwerp weet wil juist méér informatie vergaren. Het heeft dus geen zin om voor deze persoon alleen maar over koetjes en kalfjes te schrijven.

De juiste aanpak is om interessant en informatief te schrijven, maar daarbij zo weinig mogelijk vaktermen te gebruiken. Als het onderwerp het gebruik van bepaalde specialistische woorden beslist noodzakelijk maakt geef dan tevens een verklaring van deze woorden. Zodra iemand namelijk de woorden betreffende een nieuw onderwerp begrijpt is deze persoon ook in staat de informatie over dit onderwerp op te nemen.
Ook bij professionele doelgroepen is het zaak er op te letten dat er geen onbekende termen zonder toelichting worden gebruikt. In het algemeen is het verstandiger aan te nemen dat de lezer een nieuw technisch woord niet kent dan dat deze het wel kent.

Het verklaren van technische woorden in een promotionele tekst mag echter niet te opvallend gebeuren. De moeilijke woorden moeten bij voorkeur terloops worden toegelicht, want anders voelt de lezer die deze woorden wél kent zich onderschat.

Tekst afstemmen op interesse

Behalve de woordenschat speelt de belangstelling van de doelgroep een rol. U moet weten in welke aspecten de lezers bijzonder geïnteresseerd zijn. Een manier om hier achter te komen is tijdschriften en e-zines te lezen die de doelgroep leest.

De redactionele inhoud van goede bladen is afgestemd op de belangstelling van de lezerskring. De hoofdredacteuren kennen deze belangstelling door reacties van lezers en door lezersonderzoek. Bovendien wordt de belangstelling voor bepaalde onderwerpen door de tijdschriften gestimuleerd. Als over een onderwerp veel wordt gepubliceerd wordt de interesse voor dat onderwerp aangewakkerd. Dus: als u weet wat de doelgroep leest dan weet u tot op zekere hoogte ook wat de doelgroep interesseert.

Een andere methode is: uzelf inleven in de belangstellingswereld van de doelgroep. Dit is doorgaans gemakkelijk, want vaak behoort u immers zelf reeds min of meer tot de doelgroep waarvoor u schrijft.

Weer ontdekkingsreiziger worden

Een bijzonder probleem treedt op wanneer u, bijvoorbeeld als gespecialiseerde technicus, voor een breed publiek schrijft en dus zelf veel meer van het onderwerp weet dan de doelgroep. In dat geval is het aan te bevelen om eens te gaan praten met mensen die tot de doelgroep behoren en hun te vragen wat hen met betrekking tot het betreffende onderwerp vooral interesseert. Ga echter niet af op hetgeen slechts één persoon u vertelt. Door met meerdere mensen te praten zult u merken dat uw publiek veel vragen heeft waarop de antwoorden voor u erg vanzelfsprekend lijken. Toch vormen deze antwoorden precies de aspecten waarover u met succes kunt schrijven.

Om als deskundige voor een breed publiek over uw vak te kunnen schrijven moet u zich verplaatsen in de gedachtenwereld van iemand die nog niet met de betreffende informatie op de hoogte is. Dat kan soms vrij lastig zijn want op den duur wordt kennis zo "eigen" dat de bezitter van de kennis vergeet dat hij of zij deze kennis heeft. De ware expert is zo deskundig en ervaren dat hij zijn vak grotendeels zonder nadenken kan uitoefenen.

Als u over uw eigen professionele omgeving gaat schrijven is het nodig die omgeving eerst weer met andere ogen te bekijken, als het ware weer opnieuw ontdekkingsreiziger te worden op uw eigen vakgebied. Probeer eens iets mondeling uit te leggen aan een geïnteresseerde leek. Dan merkt u dat er vragen worden gesteld die u helemaal niet had verwacht. Door dat vaker te doen gaat u zich bewust worden van de informatiebehoefte bij uw doelgroepen.